मुंबई (यवतमाळ लाईव्ह न्यूज): महाराष्ट्रातील प्रत्येक कुटुंबात मुलीला जन्माला आल्यानंतर तिच्या शिक्षण आणि विकासासाठी आर्थिक चिंता कमी करण्याच्या उद्देशाने राज्य सरकारने ‘लेक लाडकी’ ही महत्वपूर्ण योजना सुरू केली आहे. १ एप्रिल २०२३ पासून अमलात आलेल्या या योजनेमुळे मुलींच्या शिक्षणाला चालना मिळेलच, पण त्याचवेळी कुपोषण, बालविवाहासारख्या सामाजिक समस्या रोखण्यास आणि मुलगा-मुलगी यांच्यातील असमानतेवर पूर्णविराम ठेवण्यास मदत होईल. ही योजना केवळ आर्थिक मदत नव्हे, तर मुलींना समाजात खंबीरपणे उभे राहण्याची संधी देते, असे सरकारचे म्हणणे आहे.
या योजनेच्या माध्यमातून मुलींच्या जीवनातील महत्त्वाच्या टप्प्यांवर थेट बँक खात्यात रक्कम जमा केली जाते. जन्मापासूनच सुरू होणारी ही प्रक्रिया १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर एकरकमी मोठी रक्कम देऊन संपते. यामुळे आई-वडिलांना मुलीच्या शिक्षणासाठी पैशाची काळजी करण्याची गरजच उरणार नाही. उदाहरणार्थ, मुलीच्या जन्मावेळी ५,००० रुपये मिळतात, जे नवजात शिशूसाठी सुरुवातीची आवश्यकता भागवण्यास मदत करतात. पहिली इयत्तेत प्रवेश घेताना ६,००० रुपये, सहावी इयत्तेत ७,००० रुपये आणि अकरावी इयत्तेत ८,००० रुपये अशी टप्प्याटप्प्यावर मदत मिळते. शेवटी, १८ वर्षे पूर्ण झाल्यावर ७५,००० रुपयांची एकरकमी रक्कम मिळाल्याने एकूण १,०१,००० रुपयांची कमाई होते. ही रक्कम मुलीच्या नावावर असते, ज्यामुळे तिच्या उच्च शिक्षण किंवा स्वावलंबनासाठी उपयुक्त ठरेल.
योजनेचे मुख्य ध्येय म्हणजे मुलींच्या शिक्षणाला प्राधान्य देणे. अनेक कुटुंबांमध्ये आर्थिक अभावामुळे मुलींचे शिक्षण अर्धवट सोडले जाते, पण ‘लेक लाडकी’मुळे अशी परिस्थिती उद्भवणार नाही. तसेच, कुपोषण रोखण्यासाठी आणि बालविवाहांना आळा घालण्यासाठीही ही योजना उपयुक्त ठरेल. समाजात मुलगा-मुलगींमध्ये भेदभाव करणाऱ्या प्रथा कमी होऊन समानतेची भावना वाढेल, असा विश्वास व्यक्त केला जातो. विशेषतः, पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड असलेल्या गरीब कुटुंबांसाठी ही योजना वरदानासारखी आहे, कारण वार्षिक उत्पन्न एक लाख रुपयांपर्यंतच्या कुटुंबांना याचा लाभ मिळू शकतो.
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी पात्र असणे आवश्यक आहे. प्रथम, अर्जदार कुटुंब महाराष्ट्राचे कायमस्वरूपी रहिवासी असावे. दुसरे, कुटुंबाकडे पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड असणे बंधनकारक आहे. तिसरे आणि महत्त्वाचे, मुलगी १ एप्रिल २०२३ नंतर जन्मलेली असावी. अशा मुलींना एक किंवा दोन मुली असलेल्या कुटुंबांमध्येही प्राधान्य दिले जाते. ही निकष पूर्ण करणाऱ्या कुटुंबांनी त्वरित अर्ज करावा, कारण ही संधी चुकवता कामा नये.
अर्ज करण्याची प्रक्रिया अतिशय सोपी आणि पारदर्शक आहे. स्थानिक अंगणवाडी केंद्र किंवा जिल्हा परिषदेच्या महिला व बाल विकास विभागाकडे जाऊन अर्ज मिळवता येतो. तेथेच अर्ज भरून आवश्यक कागदपत्रांसह सादर करावा. अंगणवाडी सेविका किंवा सहाय्यक अधिकाऱ्यांकडून पूर्ण मार्गदर्शन मिळते, ज्यामुळे प्रक्रिया अडकत नाही. अर्जाची तपासणी झाल्यानंतर लाभार्थ्यांची यादी तयार होते आणि रक्कम थेट बँक खात्यात जमा केली जाते. सध्या, २०२५ पर्यंत ही योजना सुरू असून, लाखो मुलींना याचा फायदा होत आहे.
अर्जासाठी लागणारी कागदपत्रे सुलभपणे उपलब्ध असतात. यात रेशन कार्ड (पिवळे किंवा केशरी), मुलीचे जन्म प्रमाणपत्र, आई-वडिलांचे आधार कार्ड, बँक खात्याचा तपशील आणि पासपोर्ट आकाराचा फोटो यांचा समावेश आहे. तसेच, उत्पन्न प्रमाणपत्र आणि निवासाचा पुरावा देखील जोडावा. ही कागदपत्रे नीट तपासली जातात, जेणेकरून योग्य लाभार्थींनाच मदत मिळेल.
महाराष्ट्र सरकारच्या या पुढाकारामुळे अनेक आई-वडिलांना दिलासा मिळाला आहे. एका सामान्य कुटुंबातील आई सांगत होती, “आमच्या लहान मुलीच्या भविष्यासाठी ही योजना खरोखरच आशेचा किरण आहे. आता शिक्षणाची चिंता न करता आम्ही तिच्या स्वप्नांना पंख लावू शकू.” अशा भावना व्यक्त करणाऱ्या अनेक कुटुंबांसाठी ‘लेक लाडकी’ ही केवळ योजना नसून, सामाजिक परिवर्तनाची सुरुवात आहे. जर तुमच्या कुटुंबात अशी मुलगी असेल, तर आजच जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात संपर्क साधा आणि या संधीचा लाभ घ्या. मुलींच्या हक्कासाठी उभे राहणे हे प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे!
